كه در طى اين عبارت مبارك هويدا فرموده و اينجا گنجايى اظهار آن هست سه اصل است و نكته‌اى : اصل اول آن است كه همانا پيشترك معلوم شده باشد كه در بعضى روايات تقديم مرتبهء اسلام آمده ، و در بعضى تقديم مرتبهء ايمان ؛ و نكتهء هريك روشن گشته . پس مقرر شد كه هر دو ، مهم راه سالك خواهد بود على اطلاقه . از اين است كه ائمه سنت و جماعت و ساير صحابى « 1 » و تابعان بر اين رفته‌اند كه ايمان عبارت از جمع است ميان اعتقاد قلبى ، كه مرتبهء ايمان در حديث بدان منطوى است ، و اعمال جوارح ، كه اسلام مشتمل بر آن است ، تا شرائط احتياط در دين نموده باشند و مهمات راه سالك را به واجبى بيان فرموده ، و از مقتضاى اتيان به جوامع الكلم كه منصب خاص خاتم الرسل - صلوات اللّه و سلامه « 2 » عليه - همان است تفصى نموده باشند در تحقيق اصول دين و بيان احكام شرع مبين - « رضى اللّه عنهم اجمعين و جزاهم عنا خيرا » . اصل دوم آن است كه اسلام عند التحقيق « 3 » عبارت از ظهور آثار علم كامل است ، كه در مرتبهء ايمان ، تحقيق آن روشن شده ، بر جوارح و اعضاى ظاهر « 4 » و افعال و احوال عبد . و آن بر مقتضاى اصل احصايى كه در دايرهء « طهويه « 5 » » مبين گشته همين پنج مجلى بيش نيست او را . اولا صورت قولى است كه عبارت از كلمهء شهادتين خواهد بود كه مفصح از تمام مدارج ايمان است . و دوم صورت هيئتى « 6 » است جامعه ميانهء اقوال و افعال و اوضاع ، يعنى نماز . و اين صورت هم مشتمل است بر تمام اركان اسلام . اشتمال اول بر تمام مراتب ايمان چنانچه در « رسالهء صلاة » مبين گشته . و حقيقت آن هفده ركعت است كه در پنج وقت زمانى متفرق فرموده ، و شمه‌اى از دقايق حكمت آن در رساله روشن گشته

--> ( 1 ) - دم : صحابه . ( 2 ) - ب : سلامه تفصى . ( 3 ) - از عند التحقيق تا آن روشن شده بر جوارح از نسخه ب افتاده است . ( 4 ) - ب : ظاهر او . ( 5 ) - ب : طهوريه . ( 6 ) - م 2 : هيئت است .